proost alcohol

Alcoholpreventie bij jongeren: dit werkt volgens jongeren, ouders en professionals

12 februari 2026

Jongeren drinken niet “zomaar” alcohol. Groepsdruk, de sociale norm (“het hoort erbij”) en gezelligheid spelen vaak een grote rol. En als we willen dat jongeren later beginnen of minder drinken, zijn ouders heel belangrijk en werkt een belerende aanpak meestal juist averechts. Dat is één van de belangrijkste inzichten uit onze eerste co-sessie met jongeren, ouders en professionals (ZonMw dossiernummer 1069003232000).

In dit artikel delen we de belangrijkste opbrengsten.

Wat we hebben opgehaald (kort)

We verzamelden input via korte vragenlijsten (5–10 minuten) en gesprekken/bijeenkomsten. In totaal deden mee: 29 jongeren, 132 ouders en 15 professionals uit o.a. zorg-, onderwijs-, sociaal, en beleidsdomein.

Waarom jongeren drinken

De volgende redenen werden vaak genoemd:

  • Groepsdruk en erbij willen horen
  • “Het is normaal” in de omgeving (sociale norm)
  • Gezelligheid/ontspanning
  • Nieuwsgierigheid en experimenteren
  • Soms ook: stress of emotionele pijn dempen

Wat werkt om alcoholgebruik te verminderen (volgens jongeren, ouders en professionals)?

De rode draad: je hebt een brede aanpak nodig. Dit zijn de elementen die het vaakst werden genoemd:

1) Maak ‘niet drinken’ normaler (veranderen sociale norm)

Als alcohol overal de standaard is, wordt ‘nee’ zeggen lastig. Dus: minder normaliseren, andere voorbeelden laten zien, en ‘niet drinken’ mag best meer “gewoon” worden.

2) Help jongeren sterk staan bij groepsdruk (weerbaarheid vergroten)

Niet met een preek, maar met praktische skills: hoe kun je grenzen aangeven, nee zeggen, en weten wat je doet als je in een situatie komt waarin je kan worden meegesleept.

3) Zorg voor begrijpelijke en relevante info voor jongeren én ouders (kennis vergroten)

Voorlichting werkt beter als het aansluit bij de leefwereld van jongeren. En ouders willen vooral: duidelijke handvatten, niet alleen feiten en afstemming met andere ouders helpt.

4) Laat rolmodellen het andere voorbeeldgedrag geven (voorbeeldgedrag sociale omgeving)

Denk aan online platforms en influencers die laten zien dat je ook zonder alcohol een leuk (sociaal) leven kunt hebben.

5) Maak alcohol minder makkelijk en minder verleidelijk (wet en regelgeving om omgeving te veranderen)

Bijvoorbeeld door minder alcoholreclame en marketing, strenger controleren op leeftijdsgrenzen (vooral in sportkantines), hogere prijzen en andere beleidsmaatregelen.

6) Bied alternatieven voor alcoholgebruik die écht aantrekkelijk zijn (alternatieven aanbieden)

Dus niet “ga lekker knutselen”, maar dingen die jongeren ook zó zouden doen: sport, events, mocktails, sociale activiteiten.

7) Laat ouders een ondersteunende rol vervullen (ouderbetrokkenheid)

Wat veel genoemd werd: zorg voor open gesprekken, blijf in gesprek, geef zelf het goede voorbeeld, maak duidelijke afspraken en trek waar kan samen op met andere ouders (zodat jouw kind niet “de uitzondering” wordt).

Niet elke jongere is hetzelfde

Deelnemers benadrukken dat interventies niet voor iedereen even goed werken. Jongeren in kwetsbare situaties (bijv. jongeren met ADHD) hebben vaak iets anders nodig dan “de gemiddelde” jongere. En bij jongeren die juist grenzen opzoeken of zich willen losmaken van controle, werken verboden en belerende campagnes extra snel averechts.

Hoe gaan we verder?

We willen iedereen die hun mening heeft gegeven hartelijk bedanken voor zijn of haar waardevolle input. In dit project betrekken we jongeren, ouders en professionals ook in de volgende stappen: interpretatie van resultaten en implementatie/verspreiding in de praktijk. Wil je meer weten over het onderzoek? Neem dan contact op met Zeena Harakeh via zeena.harakeh@tno.nl.

Betrokken bij dit onderzoek waren:

  • M.J.A. (Ilke) Smits, TNO, Child Health
  • H.M. (Ina) Koning, Vrije Universiteit Amsterdam, Clinical Child and Family studies
  • Ester Teunen, Verslavingskunde Nederland en Brijder Jeugd
  • Zeena Harakeh, TNO, Child Health.